Gayriciddiliğin Anatomisi

Gayriciddiliğin Anatomisi

Kâmuran Şems yazdı:

“Bir sözcüğü kavramak ve bağlamında değerlendirmek için onun diğer dillerdeki anlamlarına ve kökenine göz atmak prensiplerimden biri. Zira ünlü düşünür ve yazar Bernard Pivot’un bir röportajından sözleri hala aklımda “Biz kelimeleri değil, kelimeler bizi yönetir.”

Hiç çok ciddi bir ortamdayken saçmalamak için can attığınız veya saçmalamamak için kendinizi zor tuttuğunuz oldu mu?

Kimi vakit, ansızın ciddiyeti dejenere etmek isteği doğuyor mu?

Cevap olarak akla ilk gelen can sıkıntısından kaynaklı bir kaçış isteği olacaktır; ama bu yazının amacı ciddiyete karşı duruşun altında yatan diğer sebepleri araştırmak.

Bu bağlamda ciddiyet kelimesini incelemk önemli. Türediği kelime “ciddi” kılavuzumuz olacak.

Ciddi kelimesinin sözlük anlamlarından bazıları şunlar :  gerçek, önem vererek, gerçek olarak, titizlik gösterilen, önem gösterilen, güvenilir, sağlam, önemli, tehlikeli, endişe veren, ağır, kritik, ağırbaşlı.

Bir sözcüğü kavramak ve bağlamında değerlendirmek için onun diğer dillerdeki anlamlarına ve kökenine göz atmak prensiplerimden biri. Zira ünlü düşünür ve yazar Bernard Pivot’un bir röportajından sözleri hala aklımda “Biz kelimeleri değil, kelimeler bizi yönetir.”

Böylesine bir anlatım bizim gibi günlük hayatta ortalama 300 kelimeyle konuşan toplumlar için ne ifade eder bilmiyorum ama derinlemesine düşündüğümüzde oldukça manidar bir belirleme.

Söz burada derinlemesine düşünmeye gelmişken farklı bir perspektiften kelimeyi araştıralım; ciddi kelimesinin İngilizce karşılığı olan “serious” sözcüğünün tarihine bir bakalım. Aşağı yukarı dilimizle aynı manaları taşımasına rağmen İngilizce mealinde bazı farklılıklar var.

15. Yüzyılda derin düşünce gösterme, dikkatlice yapılması beklenen bir değerlendirme, konuşurken veya davranırken samimi, içten ve yoğun bir görüş bildirmek gibi anlamları var. Anlaşılan samimiyet ve içtenlik de işin içinde.

Daha gerilere giderek İngilizce kelimenin 14. yüzyıl orta Fransızca’sına  ait “sérieux” kelimesinden türediğini görebiliriz. Geç Latince’de “seriosus”, Latince “serius” olan “ciddi”  kelimesinin tüm bu dillerdeki ortak manası “Ağır ve önemli.” Harfiyen ağır anlamına gelen “heavy” kelimesi mecazi olarak kullanılmış aynen Türkçe’de olduğu gibi.

Osmanlıca’daysa Ciddi kelimesinin kökenleri  “Cidd” adı ve “Cidden” zarfı yaygın olarak kullanıldığı halde “Ciddī” sıfatı 19.yüzyıldan, “Ciddiyet” soyut adı 20. Yüzyıldan dan önce görülmemiş; yani bizim için yeni bir kavram. Belki de bu yüzden gerçekten çok ciddi olan ya da ciddi gibi görünen olayların arkasında bir sızıntı gibi çürümeye yol açan gayriciddilik yatıyor.

Örneklemek gerekirse hasbelkader yönetici olmuş bir müdür, teklif edilen pozisyonun içeriğini bilmeden makama uçarak atlar. Bir de bakar iş yorucu, stresli , son derece yaratıcılık, bilgi gerektiriyor ve aklı ermiyor motivasyonu kaçar, mutsuzluk başlar.

Üstüne üstlük Orta Anadolu’nun kırsalına has şivesiyle aniden İstanbul’un plaza terminolojisiyle (“Kick off”, starting point , deadline vs.), samimiyetsiz geçen, yapay toplantılarda kendini bulur. Aslında olan biten durum komiğidir. Bir parantez açalım: Bu arada kimsenin memleketine, şivesine gönderme yapmak gibi bir niyetimiz yok. Sabancı Holding’in kurucusu merhum Sakıp Ağa’nın tatlı şivesi elbette başarısını engellememiş, kimsenin kulağını tırmalamamış; bilakis nükteli bir hava yaratmış, sempatik bile bulunmuştur. Yukarıdaki örnek, tesadüf eseri kendini bir takım mevkilerde bulmuş zatların insanı gayriciddiliğe sevk ettiğini anlatmak için verilmiştir.

Bir de işin içinde ziyan olan onca emek ve para varsa. Memlekette hemen hemen her alanda bu toplantılardan olduğunu göz önüne alırsak ortaya çıkan sonuçlara hayret etmemek gerek.

Bu acayip toplantılarda olan biteni çok beğendiğim bir deyiş üzerinden açıklamak daha kolay olacak: Eski köye yeni adet gelmiş, idealar, vaatler tacirlerin dilinden pervasızca dökülmüş, havada kelebekler gibi uçuşmaya başlamış, coştukça coşmuş neticede karada çarpışan oto oyununa dönmüş.

Peki siz yirmi yıldır istikrarla devam eden bu tip toplantılara katılmak zorunda olsanız ne yapardınız?

Ortada dönenleri ciddiye alarak sinir sisteminizi yakmak mı?

Durum komiğini bir sahne gibi görüp olan biten zırvalıkları izlemek mi?

Amacı tüm kalıplara ve düzene karşı çıkmak olan absürt tiyatro ortaya çıkarmak için aktif bir rol almak mı?

Diğer Yazılar